« فانّ الله سبحانه لم يخلقكم عبثاً » ، اين خطاب به « النّاس » است كه در جمله قبل قرار دارد ; يعنى اى مردم ، خدايى كه منزّه از هر عيب و نقص است شما را بدون هدف و بيهوده خلق نفرموده است . در خلقت موجودات و جهان آفرينش هدفى در نظر بوده ، هدف از خلقت انسان اين بوده كه در اثر تكامل موجود مجرّد كاملى شود ; هدف اين بوده كه از اين قالب مادّى ، عقلى بيافريند كه جبرئيل هم به گردش نرسد . « لم يخلقكم عبثاً » نه بيهوده آفريده شده ايد ، « و لم يترككم سدىً » و نه مهمل و بيهوده رها شده ايد . « و لم يدعكم فى جهالة و لا عمى » و خداوند شما را در جهالت و كورى باقى نگذاشته است ، اين طور نيست كه شما بتوانيد بگوييد : من نمىدانستم ، راه را برايتان مشخّص كرده و راه صافى را جلوى شما گذاشته است . « قد سمّى آثاركم ، و علّم اعمالكم » ، ظاهراً اين دو عبارت نزديك به هم هستند ; يعنى كارهاى شما را نام برده و اعمال شما را تعليم كرده است ; نام بردن آثار به تعيين كردن كارهايى مانند نماز ، روزه ، حج ، جهاد و . . . است ، و تعليم اعمال هم همين است ; « و كتب آجالكم » و اجلهاى شما هم نزد خداوند معلوم است ، هر كسى عمر معيّنى دارد ، و در روز معيّنى هم اين عمر به پايان مىرسد . قرآن و پيامبر بيان كننده همه چيز « وَاَنْزَلَ عَلَيْكُمُ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَىْء ، وَعَمَّرَ فِيكُمْ نَبِيَّهُ اَزْمَاناً ، حَتَّى اَكْمَلَ لَهُ وَلَكُمْ - فِيَما اَنْزَلَ مِنْ كِتَابِهِ - دِينَهُ الَّذِى رَضِىَ لِنَفْسِهِ » ( و كتاب خود را براى شما بيانگر هر چيزى فرستاد ، و روزگارى پيغمبرش را در ميان شما زنده نگه داشت ، تا اين كه دين خود را به آنچه در كتابش فرو فرستاده براى او و شما كامل ساخت ، آن دينى كه مورد رضايت او بود . ) « و انزل عليكم الكتاب تبياناً لكلّ شىء » مقصود قرآن است ، خداوند قرآن را